Tag: gebarentaal

De zelf-reflecterende tolk

Deze column stond eerder in de Interpres, het blad voor en door tolken gebarentaal. Wil je graag reageren of delen wat je erbij voelt? Doe dat vooral, ik zal zeker reageren! Want to read the article in English? With thanks to Wouter Thielen, you can find the English version here: The self-reflecting interpreter | Morannon.org.

Tijdens de opleiding Antropologie werd ons voortdurend op het hart gedrukt dat we ons bewust moesten zijn van onze eigen positie. Wie zijn wij, in welke omgevingen bevinden we ons? Welke ervaringen en kennis hebben wij en op welke manier beïnvloeden onze ervaringen ons beeld? En op welke manier beïnvloeden we met ons eigen beeld deze omgevingen waarin we ons bevinden? Als je als antropoloog onderzoek doet naar een bepaalde cultuur en je probeert een cultuur te begrijpen, moet je eerst jezelf begrijpen. Als je jezelf kent, weet waar je zwaktes zitten, weet waar je mening en visie op zijn gebaseerd, dan pas ben je in staat om een andere cultuur of groep (deels) te kunnen begrijpen. Daarbij is het ook heel belangrijk om je bewust te zijn van je eigen vooroordelen, privileges en opvattingen. Maar het feit dat je vrouw of man bent, wit of zwart en doof of horend bent zal altijd invloed hebben op hoe mensen op je reageren.

Op welke manier beïnvloeden we met ons eigen beeld deze omgevingen waarin we ons bevinden?

Als dove, witte en vrouwelijke onderzoeker en journalist ben ik me vaak erg bewust van hoe mensen op me reageren. Welk onderdeel van mijn identiteit wordt belicht hangt van de situatie af. En zo bewust zijn van mezelf is niet altijd leuk. Ben ik in een groep met horenden, besef ik dat ik opval als enige dove. Het feit dat ik onderzoeker of journalist ben is dan ineens minder belangrijk. Dan besef ik dat datgene wat ik zeg ook invloed heeft op hoe zij de hele groep doven gaan zien. Ik weet dat mensen op verschillende manieren op me reageren, gebaseerd op hun eigen kennis of ervaringen met doven die ze al hebben (of niet hebben) ontmoet. Hou ik daar rekening mee? Altijd. Ik ben me (bijna) altijd bewust van mijn doof-zijn, behalve als ik onder doven ben. Ben ik in een groep met alleen mannen, doof of horend, ben ik me (soms) extra bewust van mijn vrouw-zijn. En zeker als dat extra wordt benoemd door de aanwezigen doordat zij bepaalde gender-gerelateerde opmerkingen maken. Sommige mannen reageren anders, enkel omdat ik aanwezig ben. Denk ik daar vaak over na? Ja. Continu. Altijd. Wie ben ik? En op welke manier beïnvloed ik mijn omgeving? Maar ook, op welke manier beïnvloedt mijn omgeving mij?

En nu naar het beroep tolk NGT/NmG, een bijzonder en belangrijk beroep. Welke rol heb jij als tolk? Je bent namelijk wel, maar ook niet een onderdeel van de dovengemeenschap. Je vertaalt een taal van een minderheidsgroep naar een taal van de dominante meerderheid en andersom. Je vertaalt voor een groep waarvan de taal tot pas geleden niet erkend en ooit zelfs verboden was, een taal die belachelijk wordt/werd gemaakt of bespot (en soms juist bejubeld en geïdealiseerd). Een gemeenschap die vaak wordt achtergesteld, gediscrimineerd, niet serieus genomen. Mensen die continu bezig zijn met hoe ze zichzelf laten zien en zich vaak bewust zijn van hun eigen doofheid. Een groep waarvoor informatie gebrekkig is, niet toegankelijk, niet bekend, of die ze nooit hebben geleerd. Er zijn mensen die zijn moegestreden, waarbij de frustraties van zo vaak om toegankelijkheid te moeten vragen er vanaf spatten. Je vertaalt voor mensen die in sommige situaties als minder worden gezien, die daardoor zichzelf soms als minder zien (maar die absoluut niet minder zijn). Je werkt voor een gemeenschap die hard vecht om gehoord te worden, maar die vaak niet wordt gezien. Als tolk ben je een toegangspoort tot de horende gemeenschap en andersom.

Je werkt voor een gemeenschap die hard vecht om gehoord te worden, maar die vaak niet wordt gezien.

Om een goede vertaling te kunnen leveren, moet je goed begrijpen wie je voor je hebt en met welke groep deze persoon zich identificeert. Welk leed, maar ook welke successen heeft deze groep bereikt? Welke ervaringen hebben mensen die niet horen in een maatschappij die gebaseerd is op geluid? Hoe voelt het voor ons om via jou te moeten communiceren? Erken je de pijn, de gevoelens en de gevechten die we voeren elke dag? Daarvoor is het belangrijk om je bewust te zijn van je eigen positie. Ben je een horende tolk? Dan heb je het privilege dat je horend bent opgegroeid in een maatschappij die gemaakt is voor jou, dat je vele stappen verder bent ten opzichte van je dove medemens. Je hebt het privilege opgegroeid te zijn met informatie die bijna altijd toegankelijk voor je was. Je hebt het voordeel dat je kan bellen, op straat iemand zomaar kan aanspreken, dat mensen jou makkelijker durven te benaderen. Je wordt niet veroordeeld vanwege het feit dat je niet kan horen.

Het feit dat je een mannelijke of vrouwelijke tolk bent, een zwarte of een witte tolk, heeft al invloed op hoe mensen reageren op jou. Maar niet alleen dat, ook de kennis die je hebt kan cruciaal zijn. Jouw aanwezigheid is van grote invloed op een tolksituatie. Door jouw vertaling, maar ook jouw aanwezigheid, kan een doof persoon een beter of minder cijfer halen of de baan van zijn of haar dromen krijgen. Door de manier waarop jij onze gebaren vertaalt naar het gesproken woord kunnen wij intelligenter of dommer worden ingeschat dan we zijn. Door jouw aanwezigheid worden we soms anders behandeld, soms word je gezien als begeleider of denken mensen dat je voor ons praat in plaats van vertaalt. Het is voor ons in sommige gevallen frustrerend en pijnlijk, dat we via een tolk moeten communiceren en dat mensen ons dan nog niet altijd goed begrijpen. Hadden we het liever anders gehad? Zeker weten. Niet alle tolken realiseren zich dat. Maar ook niet alle doven zijn zich daar bewust van. Horenden hebben daar al helemaal vaak geen beeld van. Op welke manier beïnvloed jij je omgeving? En op welke manier beïnvloedt de omgeving jou?

Op welke manier beïnvloed jij je omgeving? En op welke manier beïnvloedt de omgeving jou?

Als tolk heb je een lastige positie. Je bevindt je namelijk op de grens tussen de horenden en de doven. Maar daarbij is het belangrijk om te beseffen dat jij niet de (figuurlijke) stem bent van de dovengemeenschap, omdat de leden van de dovengemeenschap prima zelf kunnen vertellen wat ze willen. Dat wordt door de dominante meerderheid, die de dovengemeenschap niet of nauwelijks kent, vaak niet begrepen. “Je kent de gemeenschap toch? Je kan er toch over vertellen?” Voor veel horenden ben jij de makkelijke weg, omdat communiceren met doven soms “zo moeilijk” kan zijn. Nog een privilege dat je hebt. Maar hoe kan je je privilege goed inzetten, zonder opnieuw doven te kwetsen (die al zo vaak gekwetst zijn door de horende medemens)? Als jij je toch uitspreekt voor de doven, ben je voor ons de zoveelste horende die de spotlight steelt. En dan is het op gegeven moment genoeg. Het is tijd voor zelfreflectie. Welke positie heb je in of vlakbij de dovengemeenschap? Uit welke omgeving kom je en hoe bepaalt dit jouw werk? Welke ervaringen hebben jou gevormd en vormen jouw beeld over de dovengemeenschap? Wie ben je voor ons, voor jezelf en voor je collega’s? En op welke manier gebruik jij je eigen privileges voor ons? Wat voor tolk ben je? Maar ook: wat voor tolk wil je zijn?

‘DOOR DE NEDERLANDSE GEBARENTAAL IS DE WERELD OOK VOOR MIJ TOEGANKELIJK’

‘DOOR DE NEDERLANDSE GEBARENTAAL IS DE WERELD OOK VOOR MIJ TOEGANKELIJK’

Eerder geplaatst op OneWorld, op 14 oktober 2020.

Eindelijk is-ie daar: de erkenning van de meest visuele taal in Nederland, de Nederlandse Gebarentaal. Gisteren nam de Eerste Kamer een wetsvoorstel voor erkenning van de NGT met algemene stemmen aan. Dit betekent dat de NGT naast het Fries ook een officiële taal is in Nederland. En dat doven het recht hebben om te communiceren in deze taal. De wet houdt nog veel meer in, maar op symbolisch niveau voel ik me gezien, gehoord, erkend.

Deze gebarentaal is namelijk veel meer dan alleen een collectie gebaren. Er gaat een wereld achter schuil, met mimiek, lichaamsbewegingen en emoties. Wat al die verschillende dimensies van de NGT zijn en betekenen, kan een taalwetenschapper je waarschijnlijk het beste vertellen. Ik ben een gebarentalige en ik kan je vertellen wat de taal voor míj betekent. Voor mij is de taal natuurlijk; iets eigens. Ik kan je vertellen welke werelden erachter schuilgaan. Welke betekenis de NGT heeft in mijn leven. Wat ik bijzonder vind aan de taal. Wat de dingen zijn die mij raken.

Dit is een ode aan de Nederlandse Gebarentaal. Ik ben me bewust van de ironie, dat dit geschreven stuk niet in de taal is die ik zo waardeer. Maar hoe kan ik anders de niet-gebarentaligen bereiken? Alle mensen die de taal niet machtig zijn, maar er wel meer over willen weten? Of degenen die de taal net zo mooi vinden als ik, maar de taal zelf (nog) niet beheersen. Of juist degenen die denken dat gebarentaal geen echte taal is; dat het slechts gewapper in de lucht is. De personen die denken dat de gebarentaal minderwaardig is aan gesproken Nederlands, die denken dat de taal een hulpmiddel is.

DEZE ODE IS OM JULLIE EEN INZICHT TE GEVEN IN DE TAAL WAAR IK ZO VAN HOUD EN WAARIN IK LIEFHEB

Deze ode is voor al die mensen, om jullie een inzicht te geven in de taal waar ik zo van houd, de taal waarin ik liefheb, die ik koester. Inzicht in de taal die me toegang geeft tot een wereld waar ik anders misschien nooit toegang tot had kunnen krijgen. En ook om jullie te laten zien dat al die vooroordelen over de taal niet kloppen.

Ik ben tweetalig opgegroeid, met het Nederlands en de NGT. Als doof kind was ik vooral geïnteresseerd in het Nederlands. Ik verdiepte me in boeken, in verhalen, ging wekelijks naar de bibliotheek. Ik dacht dat de wereld toegankelijker zou zijn als ik me vooral in deze taal zou verdiepen. Dat mensen me meer zouden accepteren als ik vooral in het Nederlands zou communiceren en niet in NGT. Dat had ik mis. Ik werd juist het meest geaccepteerd door de gebarentaligen. De mensen die de wereld visueel zien. Die mij opnamen als een van hen, omdat ze meteen zagen dat ik erbij hoorde omdat ik ook een gebarentalige was.

IK WAS PLOTSELING HET VERHAAL ÉN DE VERTELLER

Als puber, toen ik in de dovengemeenschap terechtkwam, was ik verrukt over alles wat ik kon volgen. Opeens kon ik alles begrijpen, overal over meepraten. De wereld was ineens toegankelijk. Ik maakte er onderdeel van uit. Terwijl ik eerder altijd het gevoel had gehad op een afstandje toe te kijken, me aan te moeten passen: het leven werd geleefd door anderen en ik keek toe. Nu leefde ik zelf. Ik was plotseling het verhaal én de verteller.

Wat ik zo fijn vind aan gebarentaal is het continue contact met elkaar. Je weet het meteen als iemand niet echt luistert of maar half luistert, doordat hij of zij af en toe wegkijkt. Wie echt oplet, kan als luisteraar namelijk niet wegkijken, want gebaren zijn visueel en daarbij moet je alles kunnen zien. De echt fijne luisteraars zijn degenen die heel actief luisteren. Die tijdens jouw verhaal heel hard knikken en af en toe geschokt kijken, of juist verrukt. Dat zijn degenen die helemaal meegaan in je verhaal. Dat hoeft niet eens in gebaren; mimiek is daarbij al genoeg.

DE WERELD IS GEWOON VEEL MOOIER ALS JE HAAR BESCHRIJFT IN NGT

De ogen die steeds wat wijder open gaan staan als iemand verbaasd is. De open mond als iemand gefascineerd is door je verhaal. De zucht als iemand geërgerd is. De neusvleugels die een beetje omhoog gaan als iemand bevestigt wat je zegt. Een wenkbrauw die omhoog gaat als iemand het niet helemaal met je eens is. Een hoofd dat lichtjes heen en weer schudt. Lippen die op elkaar geperst worden, een geërgerde blik, ogen die zich afwenden. Iedereen reageert anders op verhalen. Al deze non-verbale communicatie is een belangrijk onderdeel van de Nederlandse Gebarentaal, dat alleen maar visuele aspecten kent.

Hoe dankbaar ben ik, dat ik doof ben geboren: dat de Nederlandse Gebarentaal zo’n groot onderdeel van mij is. Dankbaar ook, dat mijn ouders besloten om NGT te leren voor mij en mijn broer en zo inzagen hoe belangrijk gebarentaal voor ons is. Dankbaar dat ik door de taal eindelijk echt mezelf werd, dat ik nu dichter bij mezelf sta dan ooit. Hoe ik door de taal het gevoel heb dat ik mijn emoties beter kan uiten. Dat de wereld gewoon veel mooier is als je haar beschrijft in NGT. Dat verhalenvertellers zo mooi zijn om naar te kijken dat ik er soms geen genoeg van krijg. Dat ik de handen wil volgen die zovele levens schetsen en mensen beschrijven.

Ik ben ook dankbaar dat de Nederlandse overheid nu inziet dat de taal ook in Nederland officieel erkend moet worden. In veel landen in Europa, zoals Denemarken, Finland, België is de nationale gebarentaal al erkend als taal. Voor mij is de Nederlandse Gebarentaal een thuis, een taal waarin ik me echt mijzelf voel, waarin ik me volledig kan uiten.

De erkenning van de NGT betekent dat ik het recht heb om in NGT te communiceren als ik dat wil, dat er nooit meer zo’n drama als een verbod op gebarentaal plaats zal vinden. Maar vooral is het symbolisch: gebarentalige doven horen er ook bij in Nederland.

Theme: Overlay by Kaira
Extra Text