De zelf-reflecterende tolk

Deze column stond eerder in de Interpres, het blad voor en door tolken gebarentaal. Wil je graag reageren of delen wat je erbij voelt? Doe dat vooral, ik zal zeker reageren! Want to read the article in English? With thanks to Wouter Thielen, you can find the English version here: The self-reflecting interpreter | Morannon.org.

Tijdens de opleiding Antropologie werd ons voortdurend op het hart gedrukt dat we ons bewust moesten zijn van onze eigen positie. Wie zijn wij, in welke omgevingen bevinden we ons? Welke ervaringen en kennis hebben wij en op welke manier beïnvloeden onze ervaringen ons beeld? En op welke manier beïnvloeden we met ons eigen beeld deze omgevingen waarin we ons bevinden? Als je als antropoloog onderzoek doet naar een bepaalde cultuur en je probeert een cultuur te begrijpen, moet je eerst jezelf begrijpen. Als je jezelf kent, weet waar je zwaktes zitten, weet waar je mening en visie op zijn gebaseerd, dan pas ben je in staat om een andere cultuur of groep (deels) te kunnen begrijpen. Daarbij is het ook heel belangrijk om je bewust te zijn van je eigen vooroordelen, privileges en opvattingen. Maar het feit dat je vrouw of man bent, wit of zwart en doof of horend bent zal altijd invloed hebben op hoe mensen op je reageren.

Op welke manier beïnvloeden we met ons eigen beeld deze omgevingen waarin we ons bevinden?

Als dove, witte en vrouwelijke onderzoeker en journalist ben ik me vaak erg bewust van hoe mensen op me reageren. Welk onderdeel van mijn identiteit wordt belicht hangt van de situatie af. En zo bewust zijn van mezelf is niet altijd leuk. Ben ik in een groep met horenden, besef ik dat ik opval als enige dove. Het feit dat ik onderzoeker of journalist ben is dan ineens minder belangrijk. Dan besef ik dat datgene wat ik zeg ook invloed heeft op hoe zij de hele groep doven gaan zien. Ik weet dat mensen op verschillende manieren op me reageren, gebaseerd op hun eigen kennis of ervaringen met doven die ze al hebben (of niet hebben) ontmoet. Hou ik daar rekening mee? Altijd. Ik ben me (bijna) altijd bewust van mijn doof-zijn, behalve als ik onder doven ben. Ben ik in een groep met alleen mannen, doof of horend, ben ik me (soms) extra bewust van mijn vrouw-zijn. En zeker als dat extra wordt benoemd door de aanwezigen doordat zij bepaalde gender-gerelateerde opmerkingen maken. Sommige mannen reageren anders, enkel omdat ik aanwezig ben. Denk ik daar vaak over na? Ja. Continu. Altijd. Wie ben ik? En op welke manier beïnvloed ik mijn omgeving? Maar ook, op welke manier beïnvloedt mijn omgeving mij?

En nu naar het beroep tolk NGT/NmG, een bijzonder en belangrijk beroep. Welke rol heb jij als tolk? Je bent namelijk wel, maar ook niet een onderdeel van de dovengemeenschap. Je vertaalt een taal van een minderheidsgroep naar een taal van de dominante meerderheid en andersom. Je vertaalt voor een groep waarvan de taal tot pas geleden niet erkend en ooit zelfs verboden was, een taal die belachelijk wordt/werd gemaakt of bespot (en soms juist bejubeld en geïdealiseerd). Een gemeenschap die vaak wordt achtergesteld, gediscrimineerd, niet serieus genomen. Mensen die continu bezig zijn met hoe ze zichzelf laten zien en zich vaak bewust zijn van hun eigen doofheid. Een groep waarvoor informatie gebrekkig is, niet toegankelijk, niet bekend, of die ze nooit hebben geleerd. Er zijn mensen die zijn moegestreden, waarbij de frustraties van zo vaak om toegankelijkheid te moeten vragen er vanaf spatten. Je vertaalt voor mensen die in sommige situaties als minder worden gezien, die daardoor zichzelf soms als minder zien (maar die absoluut niet minder zijn). Je werkt voor een gemeenschap die hard vecht om gehoord te worden, maar die vaak niet wordt gezien. Als tolk ben je een toegangspoort tot de horende gemeenschap en andersom.

Je werkt voor een gemeenschap die hard vecht om gehoord te worden, maar die vaak niet wordt gezien.

Om een goede vertaling te kunnen leveren, moet je goed begrijpen wie je voor je hebt en met welke groep deze persoon zich identificeert. Welk leed, maar ook welke successen heeft deze groep bereikt? Welke ervaringen hebben mensen die niet horen in een maatschappij die gebaseerd is op geluid? Hoe voelt het voor ons om via jou te moeten communiceren? Erken je de pijn, de gevoelens en de gevechten die we voeren elke dag? Daarvoor is het belangrijk om je bewust te zijn van je eigen positie. Ben je een horende tolk? Dan heb je het privilege dat je horend bent opgegroeid in een maatschappij die gemaakt is voor jou, dat je vele stappen verder bent ten opzichte van je dove medemens. Je hebt het privilege opgegroeid te zijn met informatie die bijna altijd toegankelijk voor je was. Je hebt het voordeel dat je kan bellen, op straat iemand zomaar kan aanspreken, dat mensen jou makkelijker durven te benaderen. Je wordt niet veroordeeld vanwege het feit dat je niet kan horen.

Het feit dat je een mannelijke of vrouwelijke tolk bent, een zwarte of een witte tolk, heeft al invloed op hoe mensen reageren op jou. Maar niet alleen dat, ook de kennis die je hebt kan cruciaal zijn. Jouw aanwezigheid is van grote invloed op een tolksituatie. Door jouw vertaling, maar ook jouw aanwezigheid, kan een doof persoon een beter of minder cijfer halen of de baan van zijn of haar dromen krijgen. Door de manier waarop jij onze gebaren vertaalt naar het gesproken woord kunnen wij intelligenter of dommer worden ingeschat dan we zijn. Door jouw aanwezigheid worden we soms anders behandeld, soms word je gezien als begeleider of denken mensen dat je voor ons praat in plaats van vertaalt. Het is voor ons in sommige gevallen frustrerend en pijnlijk, dat we via een tolk moeten communiceren en dat mensen ons dan nog niet altijd goed begrijpen. Hadden we het liever anders gehad? Zeker weten. Niet alle tolken realiseren zich dat. Maar ook niet alle doven zijn zich daar bewust van. Horenden hebben daar al helemaal vaak geen beeld van. Op welke manier beïnvloed jij je omgeving? En op welke manier beïnvloedt de omgeving jou?

Op welke manier beïnvloed jij je omgeving? En op welke manier beïnvloedt de omgeving jou?

Als tolk heb je een lastige positie. Je bevindt je namelijk op de grens tussen de horenden en de doven. Maar daarbij is het belangrijk om te beseffen dat jij niet de (figuurlijke) stem bent van de dovengemeenschap, omdat de leden van de dovengemeenschap prima zelf kunnen vertellen wat ze willen. Dat wordt door de dominante meerderheid, die de dovengemeenschap niet of nauwelijks kent, vaak niet begrepen. “Je kent de gemeenschap toch? Je kan er toch over vertellen?” Voor veel horenden ben jij de makkelijke weg, omdat communiceren met doven soms “zo moeilijk” kan zijn. Nog een privilege dat je hebt. Maar hoe kan je je privilege goed inzetten, zonder opnieuw doven te kwetsen (die al zo vaak gekwetst zijn door de horende medemens)? Als jij je toch uitspreekt voor de doven, ben je voor ons de zoveelste horende die de spotlight steelt. En dan is het op gegeven moment genoeg. Het is tijd voor zelfreflectie. Welke positie heb je in of vlakbij de dovengemeenschap? Uit welke omgeving kom je en hoe bepaalt dit jouw werk? Welke ervaringen hebben jou gevormd en vormen jouw beeld over de dovengemeenschap? Wie ben je voor ons, voor jezelf en voor je collega’s? En op welke manier gebruik jij je eigen privileges voor ons? Wat voor tolk ben je? Maar ook: wat voor tolk wil je zijn?

3 thoughts on “De zelf-reflecterende tolk

  1. Hoi Lisa,
    Wat een mooi stuk, jij laat mij over dingen nadenken, zaken waar ik als horende niet bij stil sta.
    Ik ben geen tolk, maar ik probeer mede door jou, de horende wereld meer over de dove wereld mee te geven. Horenden zijn zich niet bewust van jullie wereld.

    Surdofobie komt veel voor, horenden kunnen zich geen houding geven en breken dan acuut het gesprek af, niet omdat ze dat niet willen, maar omdat ze nooit hebben geleerd hoe te communiceren met o.a. Doven.
    Veel dove mensen tref ik in de stilte coupe in de trein, ik denk dat, dat komt, om niet in boven staande situatie te komen.

    Als Horende en “mede dankzij jou”, heel klein beetje NGT spreker. Probeer ik NS collega’s en reizigers bewust te maken van de NGT en de doven gemeenschap.

    Ikzelf wil liever niet zo op de voor grond staan, maar door samenwerking van NS met het NGC en de Media, ben ik de “Irma” van het spoor geworden, ook ik ben van mening dat de doven gemeenschap zelf de stappen kan zetten, maar dat ze ook hulp kunnen vragen als ze dat nodig hebben.

    Ook ik vind het als horende persoon lastig om de grens van bemoeienis en steun te zien.

    Els (Kip)

  2. Dear lisa wat heb je toch weer n prachtig stuk geschreven, je verwoord zo helder waarom zaken voor doven mensen zo kwetsend zijn, lastig zijn etc. Je geeft me inzicht in het waarom achter bepaalde heftige reacties vanuit dove jongeren. Dank hiervoor. Blijf schrijven hierover. Ook wat jullie nodig hebben
    Eugenie

Laat een reactie achter aan Els Quax Antwoord annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Theme: Overlay by Kaira
Extra Text